"Her gün dışarı çıkan bir çocuk vardı…"

Görmemeyi seçtiğimiz insanlar üzerine kısa bir roman

Bazı çocuk kitapları bir maceranın peşinden koşar, bazıları bir sırrı çözer. Miguel ise çok daha zor bir şeyi deniyor: okuruna her gün yanından geçip gittiği insanların içinden bakmayı öğretmeye çalışıyor. Üstelik bunu ders verir gibi değil, bir şiirin peşine takılarak yapıyor.

İspanyol çocuk edebiyatının en üretken kalemlerinden Alfredo Gómez Cerdá'nın Miguel'i ilk bakışta sıradan bir çocuğun sıradan bir haftasını anlatıyor gibi görünüyor. Oysa o hafta bittiğinde ne Miguel eskisi gibi kalıyor ne de okur.

Miguel'in kendisi son derece sıradan bir çocuk. Okula gidiyor, spor yapıyor, akşamları televizyon izliyor, video oyunu oynuyor, hafta sonları ailesiyle alışveriş merkezine gidiyor. Günleri birbirinin aynı. Kitabın ilk sayfalarında bu tekdüzelik bizi hafiften sıkıyor, ama sanırım yazar da bunu istiyor. Sıkılmamız gerekiyor ki kırılma anı sahiden bir kırılma gibi hissedilsin.

Sonra bir pazar günü her şey değişiyor.

Miguel, alışveriş merkezinin otoparkında evsiz bir adamla karşılaşıyor. Beyaz sakallı, saçları uzun ve dağınık bir adam. Miguel önce korkuyor; ailesi zaten hep uyarmıştır, "böyle insanlardan uzak duracaksın" diye. Ama adam konuşmaya başlıyor. Kitaplardan söz ediyor. Şiir okuyor. Miguel'in uzattığı çikolatanın karşılığında ona birkaç dize bırakıyor: Walt Whitman'ın There Was a Child Went Forth şiirinin açılış dizeleri.

"Her gün dışarı çıkan bir çocuk vardı; ilk baktığı şey neyse, o şeye dönüşürdü."

İşte o andan sonra şiir, sözcük olmaktan çıkıp gerçekleşmeye başlıyor.

Kitabın en güzel fikri burada: Miguel her gün dışarı çıkıyor ve gördüğü kişinin hayatına giriyor. Onun yerinde uyanıyor, onun gününü yaşıyor. Yani "kendini onun yerine koy" lafı bu kitapta gerçekten oluyor; mecaz olmaktan çıkıp olay örgüsüne dönüşüyor. Miguel, Miguel olmaktan çıkıyor. Zaten kitabın özgün adı da bunu söylüyor: Cuando Miguel no fue Miguel.

Yedi gün boyunca normalde yanından geçip gideceği insanların içinde geziniyor: yalnızlar, evsizler, ailesinden kopmuş olanlar, kalabalığın arasından geçip gitmeleri kimsenin dikkatini çekmeyen kişiler. Gómez Cerdá fantastik öğeyi bir süs olarak kullanmıyor; dönüşüm kurgusu doğrudan anlatının motoru. Empatiyi anlatmıyor, yaşatıyor: kitap bize acımayı değil, bakmayı öğretiyor.

Roman yedi güne bölünmüş ve sonu başına bağlanıyor. Miguel aynı yere dönüyor, ama aynı çocuk değil. Kitabı bitirince ilk sayfaya dönüp yeniden bakmak istiyoruz.

128 sayfalık ince bir kitap. Ama bitirdikten sonra sokakta yürürken insanların yüzüne bakma biçimimizi değiştiriyor ki bir çocuk kitabından istenebilecek en büyük şey de bu olsa gerek.

Miguel

Yazar: Alfredo Gómez Cerdá 

Çeviri: Saliha Nilüfer 

İletişim Yayınları, 2013