Seneler: Bir Hayatın ve Bir Ülkenin Hafızası
Eva Büyüksimkeşyan
#rüzgaraltıyazı
Bazı kitaplar vardır; son sayfasını kapattığınız anda bitmezler. Zihninizde yaşamaya devam ederler. Annie Ernaux’nun Seneler’i benim için tam olarak böyle bir kitap.
Seneler yalnızca bir roman değil. Aynı zamanda II. Dünya Savaşı sonrası Fransa’dan başlayıp 21. yüzyıla uzanan çok katmanlı bir hafıza anlatısı. Bir kadının kendi öz yaşam öyküsü gibi görünse de, aslında bundan çok daha fazlasını yapıyor: Bir kuşağın, bir toplumun, hatta bir ülkenin hikâyesini okuyorsunuz sanki.
Bir ülkenin, bir toplumun “biyografisi” yazılabilir mi? Seneler bana bunun mümkün olduğunu düşündürdü. Ernaux’nun anlatımında bireysel olanla kolektif olan iç içe geçiyor. Çocukluk anıları, aile sofraları, tüketim alışkanlıkları, politik kırılmalar, toplumsal dönüşümler, reklam sloganları, televizyon görüntüleri, gündelik hayatın sıradan ayrıntıları… Bütün bunlar bir araya gelerek yalnızca bir yaşam öyküsü oluşturmuyor; aynı zamanda zamanın ruhunu da yakalıyor.
Kitabın en etkileyici yanlarından biri de anlatı biçimi. Ernaux klasik bir otobiyografi yazmıyor. Bir fotoğrafı eline alıp, tarih anlatıyor. Belki de bu yüzden “Seneler”i okurken sık sık şu hissi yaşadım: Annie Ernaux kendi hayatını anlatıyor ama aynı zamanda hepimizin zamana karşı verdiği mücadeleyi de anlatıyor. Kendi kaygılarımızla yüzleştirip, kaybettiğimiz umutları da bulduruyor bize.
Kitabı üç yıl önce okumuş olmama rağmen hâlâ belleğimde çok canlı. Tekrar tekrar okumak istediğim kitaplar listeme çoktan girdi bile. Bence Seneler’in gücü sadece anlatısının dili ya da altını çizdiğim cümleler değil. Kitabı bu kadar etkileyici yapan şey, zamanın değiştirici, dönüştürücü, bazen acımasız ama her zaman derin izler bırakan gücünü bu kadar iyi anlatabilmesi.
Artık fotoğraflara bakarken sadece yakalanmış anları değil, o anlarda yaşanan hayatları daha iyi görüyorum. Edebiyatın bize sunduğu en güçlü şeylerden biri de bu bence.
Annie Ernaux ile tanışmamış olan herkese, bu tanışmayı “Seneler” ile yapmalarını tavsiye ederim.
Seneler
Annie Ernaux
Çeviren: Siren İdemen
Can Yayınları