Bir Canavar Nasıl Yaratılır?

“Bir laboratuvarda, cansız bedenlere hayat verilerek mi? Yoksa sevgi bekleyen bir varlıktan yüz çevrilerek mi?”

Victor Frankenstein’ın tutkusu, insanlığın en eski hayallerinden birine ulaşmaktır: Hayat yaratmak. Bilginin sınırlarını zorlar ve sonunda başarır. Fakat yarattığı varlık gözlerini açtığı anda Victor, kendi başarısından dehşete düşer. Onu terk eder.

Asıl hikâye de belki tam burada başlar.

Çünkü geride bırakılan varlık başlangıçta ne kötülüğü bilir ne de nefreti. Gittiği her yerde insanlar ondan kaçar. Tek başına kalır. Saklanır. Dünyayı gözlemleyerek öğrenir. İnsanların dilini, sevgisini, dostluğunu keşfeder. Onlardan biri olmayı ister. Fakat ne zaman insanlara yaklaşsa karşısına aynı şey çıkar: korku, tiksinti ve reddedilme.

Ve Mary Shelley okuru rahatsız edici bir soruyla baş başa bırakır: Canavar, Frankenstein’ın yarattığı varlık mıdır; yoksa yarattığının sorumluluğunu almayan Frankenstein mı?

Frankenstein 1818’de yayımlanmış olsa da sorduğu sorular şaşırtıcı biçimde günceldir. Bilimsel gelişmeler, genetik çalışmalar, yapay zekâ ve insanın giderek artan teknolojik gücü düşünüldüğünde Shelley’nin iki yüz yıl önce sorduğu soru hâlâ karşımızdadır: Bir şeyi yapabilecek güce sahip olmamız, onu yapmamız gerektiği anlamına gelir mi?

Ama roman yalnızca bilim etiğiyle ilgili değildir. Görünüşü nedeniyle dışlanmak, bir yere ait olamamak, kabul edilmek istemek ve yalnızlık gibi son derece insani meseleleri de anlatır. Bu nedenle Frankenstein belki de bir canavar romanından çok, bir insanlık romanıdır.

Alt başlığındaki “Modern Prometheus” ifadesi de boşuna değildir. Tıpkı tanrılardan ateşi çalan Prometheus gibi Victor Frankenstein da insana ait olmadığı düşünülen bir güce uzanır: yaşam verme gücüne. Ancak Shelley’nin asıl ilgilendiği, insanın bu güce sahip olup olamayacağından çok daha zor bir konudur. “Victor’un trajedisi belki de sınırı aşması değil, o sınırı aştıktan sonra ardında bıraktığı şeyin sorumluluğunu üstlenmemesidir.”

İki yüzyılı aşkın zaman sonra Frankenstein hâlâ ürkütücüdür. Ama bizi ürküten artık yaratığın görüntüsü değildir. Onu neye dönüştürdüğümüzdür.

“Frankenstein’ı okurken yaratığın neye benzediğini değil, onu kimin canavara dönüştürdüğünü düşünün.”

Frankenstein ya da Modern Prometheus

Yazar: Mary Shelley

İlk Yayın Tarihi: 1818

Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 

Çevirmen: Yiğit Yavuz